LỊCH SỬ ĐANG TỤNG KINH KIM CANG

Tâm Hiền Tôn Thất Chiểu

Phật Đản 2008

Đức Thích Ca Mâu Ni ra đời là một việc mầu nhiệm.Ngài truyền lại cho nhân gian vô số pháp môn kỳ diệu để con người tiến đến hạnh phúc đích thực. Hơn hai nghìn năm trăm sau, báo Washington Post của nước Mỹ tường thuật lại một biến cố “mầu nhiệm” trên một đất nước nhỏ bé nhất của quả địa cầu, mầu nhiệm bởi lẽ nó là một biến cố có một không hai trong lịch sử nhân loại: một ông vua cha bảo ông vua con dạy cho thần dân của mình thực tập đi bầu cử để “lật đổ ngai vàng” của giòng họ mình.

VÀI DÒNG VỀ VƯƠNG TRIỀU BHUTAN: Bhutan là một quốc gia nhỏ bé nằm giữa Ấn độ và Trung quốc, từ bao nhiêu đời lấy Phật giáo làm gốc cho mọi sinh hoạt kể cả phương thức phát triển kinh tế. Có lẽ không ai ngó ngàng tới  Bhutan, với chỉ 750.000 dân với một địa thế hiểm trở hoàn toàn cách biệt với thế giới văn minh bên ngoài, cho đến năm 1972 khi Vua Jigme Singye Wanchuck đưa ra quan niệm phát triển kinh tế không đánh giá bằng sản phẩm vật chất (Tổng sản lượng quốc gia, Gross National Products, GNP) mà bằng mục tiêu hạnh phúc cho dân chúng (Tổng giá trị Hạnh phúc, Gross National Happiness, GNH). Mô hình phát triển này nhắm vào sự tăng tiến giá trị đời sống (quality of life) mà vẫn bảo tồn thiên nhiên và văn hóa con người hơn là vào số lượng vật chất sản xuất và tiêu thụ. Mục đích là tìm ra một quân bình cho phát triển vật chất và phát huy tâm linh, dựa trên lý thuyết của Phật giáo rằng do chấp ngã đưa đến vị kỹ và tham lam và như thế thì phát triển kinh tế chỉ đưa lại bất ổn xã hội, dù vật chất tăng trưởng nhưng con người sẽ rất khổ đau về mặt tâm linh. Một thí dụ đơn giản cho mô hình GNH là một nông dân biết xử dụng khoa học để tăng sản xuất gấp đôi thì anh ta chỉ làm việc một năm rồi vào chùa tu một năm để thăng hoa tâm linh bởi vì anh ta chỉ cần làm một năm thì đã đủ ăn cho hai năm. GNH được thảo luận năm 1998 tại Hội nghị Thiên niên kỷ Á châu tại Hán thành (Asian Pacific Millenium Summit) và từ đó GNH được trình bày tại Liên hiệp quốc, Hội nghị hợp tác Vùng,Á châu, và một số Hội nghị Quốc tế tại Hà lan, San Diego,(Mỹ). Năm 2000 Đài CBS của Mỹ trong chương trình truyền hình 60 phút hằng tuần đã đưa ra đề tài  “Gross National Happiness : Niết bàn  trên dãy núi Hy mả Lạp sơn” (Nirvana in the Hymalayas). Trung tâm nghiên cứu Bhutan, Thimpu, đã xuất bản cuốn sách dày 775 trang với tựa đề “Gross National Happiness and Development” thu thập tài 45 liệu trình bày bởi các Giáo Sư, nhà nghiên cứu, khoa học gia, kinh tế gia và các vi Sư Phật giáo tại Hội nghị quốc tế tại Canada(Xem thêm Website www.grossinternationalhappiness.org) vào tháng 2/2004

NGUYÊN VĂN BÀI TƯỜNG THUẬT TỪ WASHINGTON POST: Xin dich nguyên văn để cống hiến bạn đọc người Việt.Tác giả Emily Wax viết từ THIMPU, Buthan ngày 22 tháng 3, 2008 : Cuộc hành trình của Vương triều nhỏ bé yên lành bên dãy Hy mả lạp sơn đến thể chế dân chủ hiện đại cũng không phải là không có nguy hiểm.

Một ứng cử viên phải bỏ cuộc tranh cử vì đôi chân đã quá đau sau khi phải vất vả vượt qua những dãy núi và làng mạc để kiếm phiếu.Trong một vụ tập dượt thực hiện dân chủ gồm cả mục biểu tình trên đường phố, một cư dân ngoài thủ đô Thimphu đã quá sợ hãi về tiếng hét quá to trong cuộc biểu tình đã phải gọi cảnh sát.“Mẹ tôi hớt hãi gọi tôi hỏi chuyện gì đã xảy ra”,ông Ugyuen Tshering, một ứng cử viên trong thủ đô đóng vai Đại sứ vương quốc tại Liên Hiệp Quốc đá nói như thế.Ông bảo “Chúng tôi ở Bhutan vốn không quen với những biểu lộ như thế ở nơi công cọng.

Vào ngày thứ hai,Bhutan sẽ trở thành một quôc gia dân chủ mới nhất với cuộc đầu phiếu lần đầu tiên sau cả trăm năm sống dưới chế độ quân chủ. Nhưng nhiều người dân Bhutan vẫn sợ những quyền lực ô nhiễm của loại chính trị bầu bán đem dân chủ ngang hàng với với thể chế chính phủ bất ổn và tham nhủng của các lân bang như Bangkadesh, Ấn dộ, Pakistan và Nepal. Ở Vương quốc thuần túy Phật giáo này, thường được gọi là Mảnh đất của Thunder Dragon, người dân nói rằng họ đi bầu là để tỏ sự trung thành với vị vua đời thứ tư. Vị vua này nhất quyết muốn tiến đến cách trao quyền lực theo kiểu dân chủ và bắt người con là vị vua đang trị vì phải thực hiện cho được viễn kiến này.Socham Chuki, một giảng sư chính trị học tại Viện Hoàng gia về Quản lý ở Thampu nói rằng “Chúng tôi lo rằng những va chạm và đấu đá của các cuộc tranh cử sẽ tạo nên những xáo trộn xã hội đoàn kết gắn bó của chúng tôi, một xã hội trong đó sự tương kính và sinh lực  cộng đồng là sức mạnh hơn là sự quan trọng của mỗi cá nhân. Không ai ép buộc nhà vua hay không ai tỏ ý rằng đã đến lúc phải cần chế độ dân chủ. Nhưng chúng tôi vẫn hy vọng về hạnh phúc và một kết quả ổn định”

Để sửa soạn cho một chuyển giao quyền lực ôn hòa có tính lịch sử, khá hiếm hoi trên phần đất này của thế giới, vị Vua thứ tư, Jigme Singye Wangchuck, đã xúc tiến một chương trình đưa nông thôn ra khỏi cảnh nghèo đói qua cải tổ giáo dục, y tế và xây dựng đường sá. Tầm nhìn của ông ta đã được hướng dẫn bởi điều mà ông gọi là “Tổng giá trị hạnh phúc”, một đo lường thành công xã hội dựa trên bảo vệ môi trường và văn hóa trong cùng lúc với phát triển bền vững.Vua Wanggchuck muốn bảo tồn văn hóa của đất nước, mô hình Phật giáo rất đặc trưng của Buthan, và những khu rừng nguyên sơ, những dòng sông trong vắt và ngọn núi tuyết phủ Hy-mả lạp sơn. Người con 28 tuổi, Jigme Khesar Namgyal Wangchuck, tốt nghiệp tại Đại học Oxford, Anh quốc, lên ngôi năm 2006, đã làm theo nguyện vọng của vua cha.Ông ta sẽ trở thành một vai trò cố vấn cho chính phủ mới. Các nhà bình luận chính trị cho rằng vua cha đã đưa ra một bước đi khôn ngoan cho một đất nước nhỏ bé, chỉ bằng phân nửa bang Virginia của Mỹ, nằm giữa hai nước khổng lồ Ấn độ và Trung quốc.Họ cho rằng thể chế dân chủ sẽ giúp cho Buthan thêm nhiều ảnh hưởng  trên sân khấu toàn cầu và giữ cho Buthan tránh khỏi ý đồ lấn chiếm của các lân bang.Với địa thế nhiều có núi rừng, Buthan rất cô lập.Vì không muốn bị lôi cuốn vào tiến trình toàn cầu hóa, Buthan không cho truyền hình vệ tinh hay Internet cho đến năm 1999. Từ đó sự xâm chiêm của văn hóa Mỹ trong cách ăn mặc của trẻ vị thành niên với chiếc quần bò lùng thùng và mũ trùm đầu.Tuy vậy, Buthan vẫn cố gìn giữ truyền thống, y phục quốc gia vẫn bắt buộc tại công sở và các nơi thờ phượng. Kiến trúc kiểu pháo đài là mô hình duy nhất được cho phép, ngay cả các trạm xăng cũng có mái giống như chùa.Kezang Lhamo, 23 tuổi, ngồi uống cà-phê với bạn sau giờ làm việc nói rằng “Đất nước chúng tôi đang trải qua những thay đổi nghiêm trọng.Chúng tôi đã luôn có Đức Vua mà chúng tôi rất tin tưởng hướng dẫn chúng tôi.Giai đoạn này có lắm rối ren, nhưng chúng tối cố tin tưởng và giữ hy vọng.

Cuộc tranh cử vẫn cố tránh các việc nhạy cảm.Không có việc nêu chuyện ngoại tình của đối thủ hay gian lận thùng phiếu. Ủy ban bầu cử ra luật yêu cầu xin các ứng cử viên chỉ dùng các “chỉ trích có tính cách xây dựng”. Có 2 đảng chính ra tranh phiếu.Đảng DPT (Druk Pheunsum Tshogpa) với khẩu hiệu “Tăng trưởng trong Bình đẳng và Luật pháp” và Đảng PPD (People’s Democratic Party) với khẩu hiệu “ Phục vụ trong khiêm nhường. Thực hành theo lời nói “(Service with humility.Walk the talk).Các phân tích gia cho rằng không có nhiều khác biệt về ý thức hệ giữa hai đảng.Lãnh tụ của mỗi đảng đều từng làm thủ tướng hai nhiệm kỳ dưới triều đại của chế độ quân chủ. Lãnh tụ nào thắng đa số trong 47 ghế của nghị viện sẽ là vị thủ tướng dân cử đầu tiên.Một ứng cử viên của đảng này kết án đối thủ đã biếu cây đèn dầu cho một tu viện để tranh phiếu cua dân làng mà các vị sư rất có ảnh hưởng. Ứng cử viên khác chỉ trích phe kia dùng phù hiệu màu vàng là màu cua dòng họ nhà vua.Thugi Dema, 50 tuổi, vừa nhai trầu vừa nói rằng:” Trước khi có bầu cử, chúng tôi rất hạnh phúc vì đất nước rất yên lành”, rồi khoe cái nút áo có hình đức vua gắn trên chiếc áo cổ truyền, bà nói tiếp: “ chúng tôi thật không cần đến kiểu bầu bán mệt mỏi này, nó không phải là văn hóa của chúng tôi”. Một dòng chữ trên trang nhất của tờ báo Bhutan Times “mệt mỏi, mệt mỏi, mệt mỏi!“Theo bài báo đó,cuộc tranh cử trong một vài khu vực phải ngưng sớm vì dân chúng phải trở về với công việc đồng áng. Các chính khách nhận ra rằng các bài diễn văn tranh cử đầy hứa hẹn không còn ăn khách nữa. Trong một bức thư ngỏ với quốc dân, nhà vua thúc dục dân đi bầu và bảo vệ cho ước muốn của dòng họ nhà vua muốn tiến đến dân chủ cho quốc gia. Ông viết trên công báo  Kuensel rằng “Giai đoạn chuyển tiếp này là chuyển tiếp theo cách của Bhutan”, giải thích rằng chỉ số GNH (tổng giá trị hạnh phúc) có thể làm cho phong trào dân chủ đích thực là của Bhutan. “Chúng ta không bị ép buộc, mà cũng chả khôn ngoan gì cho một quốc gia độc đáo như chúng ta, phải theo đuôi một cách mù quáng những gì đã xẩy ra ở các nơi khác.Cuộc bầu cử này và nền dân chủ mà chúng ta sẽ thành lập là kết quả của sư hy sinh và công sức của nhiều thế hệ ở Bhutan.Nó chính là một bước khác để làm mạnh thêm cho quốc gia chúng ta.”

Có một chút bạo động trước cuộc vận động bầu cử là do một nhóm du kích người Nepal với 3 vụ nổ bom không gây thương tích cho ai cả.Chính phủ đã đuổi ra khỏi nước khoảng 100,000 người sắc tộc Nepal vào thập niên 1990.Số lượng trong cộng đồng người Nepal cũng còn khá nhiều và họ đã đưa ra 19 ứng cử viên trong cuộc bầu cử này hy vọng họ có tiếng nói mạnh hơn.

Tại khách sạn ở Phuntsholing gần biên giới với Ấn độ, người đầu bếp Namgyal Buthia,32 tuổi,đang nấu món ăn đặc biệt của xứ Buthan gồm cơm đỏ, ớt xanh trộn với loại phó-mát bò Trung Á; ông ta nói rằng cuộc bầu cử này cũng đặc biệt như món ăn này vậy. Buthia vừa bỏ chiếc điện thoại di động vào túi chiếc áo cổ truyền vừa nói; “Nhà vua đã trao quyền lực cho nhân dân, nên chúng tôi phải thử nghiệm:”Theo đạo Phật chúng tôi học được rằng mọi sự việc đều vô thường.Điều này đôi lúc cũng mang lại chuyện không tốt. Nay chúng tôi chỉ còn hy vọng sẽ có những gì tốt đẹp nhất”

Và thế là sau những lần thực tập bầu cử từ năm trước,Emily Wax tường thuật tiếp tại thành phố Toktokha, Buthan, 79% của khoảng 318,000 cử tri Buthan đã lũ lượt chính thức vượt các đường núi ngoằn ngoèo bằng chân, trên lưng ngựa hay trên xe minivans để bỏ phiếu vào ngày 22 tháng 3, 2008 chấm dứt chế độ quân chủ sau một thế kỷ. Đảng DPT thắng cử với 44  trên 47 ghế trong Quốc hội. Tổng thống mới có thể là ông Jigmi Thinly, một trong những người thiết lập lý thuyết “Tổng giá trị Hạnh phúc” với  những chương trình y tế,giáo dục và môi trường dựa trên đa số quần chúng.Nhưng chính đức vua mới là người chính trong lý thuyết này. Trước khi thoái vị năm 1996, vua Wangchuck đã sửa soạn từng bước một để chuyên giao quyền lực cho nhân dân, ông thường nói rằng “không lãnh tụ nào được lựa chọn bằng nối dõi tông đường mà phải bằng công lao của mình” (no leader should be chosen by birth instead of merit” Ông đã giao cho người con kế vị cho dân chúng thực tâp chuyện bầu cử. Chuyện thực  tập hết sức công phu và chặt chẽ.Ứng cử viên phải có ít nhất bằng cử nhân, đến gõ cửa từng nhà để tranh thủ sự ủng hộ của dân chúng bên tách trà tình cảm.Báo chí được dạy cách thức tường thuật bầu cử. Cho nên sau bầu cử xong các đảng phái cũng như dân chúng vẫn hết lòng kính trọng và vẫn luôn luôn xưng hô là “Đức vua”(His Majesty) đối với cả vua cha lẫn vua con.Vua con,28 tuổi, vẫn tiếp tục làm Tổng tham mưu quân đội và có quyền bổ nhiệm 5 ghế trong thượng viện. Dân chúng vẫn mong rằng ông ta vẫn còn nhiều ảnh hưởng quan trọng trong chính trường Buthan.Tại trụ sở đảng thắng cử DPT, không có tiệc mừng thắng cử; phát ngôn viên của đảng, Tshering, nói:”Còn quá nhiều việc để làm, chúng tôi phải bắt tay vào việc và không còn thì giờ để nghỉ ngơi.Chúng tôi phải noi gương Đức Vua”.

VÀI GIÒNG TÂM SỰ: Trong 4 đời vua xứ Buthan, ai cũng biết là các vua đều trị vì theo những nguyên tắc từ bi hỷ xả của Đạo Phật. Tôi nghĩ trí tuệ Bát nhã đã giúp vua thứ tư Jigme Singye Wangchuck quyết định tổ chức xã hội theo những định chế mới của cộng đồng thế giới. Theo nguyên lý vô thường, tôi không nghĩ rằng những định chế mới này là chân lý hay bất biến.Nhưng tôi cảm động với cách xử thế hài hòa với tâm từ bi bao la của Vua Wangchuck đối với thần dân của nước Bhutan, cũng như tôi đã cảm động vào những lúc ngồi Thiền khi nghĩ đến Ngài Trần Nhân Tông với câu nói “xem ngai vàng như đôi dép rách”. Chỉ có con Phật mới có dũng cảm cư xử với thần dân của mình như Vua Trần Nhân Tông và Vua Wangchuck.Hơn hai ngàn năm trước có Thái tử Tất Đạt Đa từ bỏ ngai vàng điện ngọc đi tìm chân lý hạnh phúc cho nhân loại. Lịch sử cận và hiện đại vẫn có những vị Bồ tát hy sinh hạnh phúc tạm bợ của riêng mình cho hạnh phúc của người khác, vua nhà Trần ở Việt nam và vua Wangchuck ở Buthan là những tấm gương sáng cho tất cả các lãnh tụ trên thế giới hiện tại cũng như tương lai.Tôi thấm thía với đoạn kinh Kim Cang khi Đức Phật bảo Ngài Tu Bồ Đề rằng 500 năm sau khi Như lai nhập Niết bàn vẫn còn có còn người hiểu Kinh Kim Cang và sinh lòng “chánh tín hy hữu”. Hóa ra cả mấy ngàn năm sau,vẫn còn nghe được âm vang của những vị Bồ tát như ngài Đại Đầu Đà Trúc lâm Yên tử và ngài Wangchuck. Hai ngài trong hai thời điểm khác nhau đều đã, đang trì tụng và thực hiện ý nghĩa Kinh Kim cang bằng cách từ bỏ ngai vàng một cách hết sức “mầu nhiệm”và ngoạn mục.Lành thay, lành thay.